برگ پونهء نهرى طبيعت آن را بعضى معتدل و بعضى گرم و خشك مىدانند . تركيب شيميايى : راسميك‌مانتول - موادزرينى - پولگون - تانن - قند - پكتيك 9 / 0 تا 8 / 0 درصد روغن مانتول - اسانس روغنى فرار - تيمول - دىال‌پينن - دىپنتن - لينالول - بىسيكليك سسكىترين - ترىسيكليت سسكىترين - ليمونن - ديوسيمين - آزلن - خواص درمانى : 1 - مفرّح و خلطآور و ضدعفونىكننده است - پيچش معده را بر طرف مىسازد - ضد سرفه است - براى بيمارىهاى سينه و قلب به‌عنوان مدر مصرف مىشود - بادشكن است - محلّل و صفرابر و ضدعفونىكننده است - نزله را رفع مىكند - لكه‌هاى پوستى را بر طرف مىنمايد . اخراج كنندهء مشيمه است - فشارخون را بالا مىبرد و ضعف مفرد را بر طرف مىسازد - اختلال قاعدگى را بر طرف مىسازد و عقب‌افتادگى دورهء جنسى زنان را مرتفع و عادت ماهانه را بازمىگرداند و ضد سم جانوران گزنده سمى است . 2 - بيست گرم ساقه گل‌دار و خشك آن را در يك ليتر آب جوش دوازده دقيقه دم كنيد بعد آب آن را صاف و با عسل شيرين كرده و قبل از هر غذا يك فنجان بنوشيد محرك اعمال هضم است و اشتها را زياد مىكند و بىاشتهايى كه پس از بيمارى و نقاهت باشد را بر طرف مىسازد ، اخلاط سينه را پاك و سوزش و خراش سينه را بر طرف مىسازد و سرفه و سياه‌سرفه را تسكين مىدهد ، كم‌خونى را درمان مىكند ، اسهال ساده و اسهال خونى را بند مىآورد . 3 - آب جوشاندهء آن را بنوشيد ، مدرّ و قاعده‌آور و بادشكن است ، سكسكه و نفخ و آشفتگى و دل بهم‌خوردگى را بر طرف مىسازد ، استسقاء و يرقان و داءالفيل را درمان مىكند ، محلل قوى است و عروق را باز مىكند . 4 - تازهء آن را آب بگيريد و در گوش بچكانيد ، هم گوش را ضد عفونى مىكند و هم سنگينى گوش را بر طرف مىسازد و كرم‌هاى گوش را از بين مىبرد . 5 - هربار 60 گرم ساقه‌هاى گل‌دار پونه كوهى را در يك ليتر آب جوش پانزده دقيقه دم كنيد و روزى سه بار با آب گرم آن در گلو قرقره كنيد ، ورم لوزتين و آنژين را درمان مىكند . 6 - خشك آن را نرم بساييد و بر زخمى كه در آن كرم گذاشته باشد بپاشيد ، آن را درمان مىكند . 7 - اسانس آن براى عمل هضم بسيار مفيد است ، ضد سمّ جانوران گزنده است ، مسكّن اعصاب و ضد تشنج است ، خاصيت بىحسى موضعى دارد . 8 - دويست و پنجاه گرم ساقه‌هاى گل‌دار پونهء كوهى را در يك ليتر آب جوش دوازده دقيقه دم كنيد ، بعد آب صاف‌كردهء آن را در يك وان آب گرم بريزيد و در آن دراز بكشيد و موضع درد را